Đọc văn bản: Đàn ghi ta của Lor-ca
Thanh Thảo
Trang 48, 49, Ngữ văn lớp 12, tập 1 - Bộ kết nối tri thức với cuộc sống.
*
"Khi tôi chết hãy chôn tôi với cây đàn"
Ph.G.Lor - ca
những tiếng đàn bọt nước
Tây Ban Nha áo choàng đỏ gắt
li-la li-la li-la
di lang thang về miền đơn độc
với vầng trăng chuếnh choáng
trên yên ngựa mỏi mòn
*
Tây Ban Nha
hát nghêu ngao
bỗng kinh hoàng
áo choàng bê bết đỏ
Lor-ca bị điệu về bãi bắn
chàng đi như người mộng du
*
tiếng ghi ta nâu
bầu trời cô gái ấy
tiếng ghi ta lá xanh biết mấy
tiếng ghi ta tròn bọt nước vỡ tan
tiếng ghi ta ròng ròng
máu chảy
*
không ai chôn cất tiếng đàn
tiếng đàn như cỏ mọc hoang
giọt nước mắt vầng trăng
long lanh trong đáy giếng
*
đường chỉ Lay đã đứt
dòng sông rộng vô cùng
Lor-ca bơi sang ngang
trên chiếc ghi ta màu bạc
*
chàng ném lá bùa cô gái Di-gan
vào xoáy nước
chàng ném trái tim mình
vào lặng yên bất chợt
li-la li-la li-la…
(Thanh Thảo, Khối vuông ru – bích, NXB Tác phẩm mới, Hà Nội, 1985, tr.55-56)
Giới thiệu tác giả – tác phẩm
Tác giả Thanh Thảo
Thanh Thảo là một trong những nhà thơ tiêu biểu của nền thơ Việt Nam hiện đại sau năm 1975. Ông tên thật là Hồ Thành Công, sinh năm 1946, quê ở Mộ Đức, Quảng Ngãi. Thanh Thảo trưởng thành trong những năm tháng đất nước có chiến tranh và từng hoạt động ở chiến trường miền Nam. Những trải nghiệm của thời đại đã để lại dấu ấn sâu sắc trong thế giới nghệ thuật của ông.
Thơ Thanh Thảo giàu suy tư, thường hướng đến những vấn đề lớn của con người, cuộc đời và nghệ thuật. Ông có ý thức tìm tòi, đổi mới hình thức biểu đạt, đặc biệt chú trọng đến khả năng liên tưởng, biểu tượng và những hình ảnh có sức gợi mở. Thơ ông không chỉ kể hay tả mà thường tạo ra những mạch cảm xúc và liên tưởng đan xen, đòi hỏi người đọc chủ động khám phá ý nghĩa phía sau hình ảnh và ngôn từ.
Một số tác phẩm tiêu biểu của Thanh Thảo có thể kể đến các tập thơ Dấu chân qua trảng cỏ, Những người đi tới biển, Khối vuông ru-bích,... Trong đó, Đàn ghi ta của Lor-ca là một trong những sáng tác nổi bật, thể hiện rõ phong cách thơ giàu tính tượng trưng, giàu suy tưởng và có nhiều cách tân của ông.
Tác phẩm Đàn ghi ta của Lor-ca
Đàn ghi ta của Lor-ca được Thanh Thảo sáng tác năm 1979, sau đó in trong tập thơ Khối vuông ru-bích (1985). Bài thơ lấy cảm hứng từ cuộc đời, sự nghiệp và cái chết bi tráng của Federico García Lorca – nhà thơ, nhà viết kịch, nghệ sĩ và nhà hoạt động văn hóa nổi tiếng của Tây Ban Nha thế kỉ XX.
Lor-ca là một nghệ sĩ có khát vọng đổi mới mạnh mẽ. Ông đấu tranh cho tự do, sáng tạo nghệ thuật và những giá trị tiến bộ của con người. Năm 1936, trong bối cảnh cuộc nội chiến Tây Ban Nha, Lor-ca bị lực lượng theo chủ nghĩa phát xít bắt và sát hại. Cái chết của ông trở thành một biểu tượng về số phận bi thương của người nghệ sĩ tài năng trong một thời đại đầy biến động.
Thanh Thảo không kể lại cuộc đời Lor-ca theo lối tự sự thông thường mà tái hiện hình tượng người nghệ sĩ bằng một hệ thống hình ảnh, âm thanh và biểu tượng giàu sức gợi. Hình ảnh “tiếng đàn” xuất hiện xuyên suốt bài thơ, vừa gợi cây đàn ghi ta – biểu tượng văn hóa của Tây Ban Nha và gắn bó với Lor-ca, vừa tượng trưng cho nghệ thuật, tâm hồn và khát vọng sáng tạo của người nghệ sĩ.
Bài thơ được viết theo thể thơ tự do, câu thơ dài ngắn linh hoạt, nhiều hình ảnh mang tính tượng trưng, siêu thực và những liên tưởng bất ngờ. Điệp âm “li-la li-la li-la…” vang lên ở đầu và cuối bài thơ tạo nên một âm hưởng đặc biệt, giống như tiếng đàn ngân nga không dứt. Những hình ảnh như “bọt nước”, “áo choàng đỏ gắt”, “vầng trăng chuếnh choáng”, “tiếng ghi ta nâu”, “tiếng ghi ta lá xanh”, “tiếng ghi ta ròng ròng / máu chảy”, “chiếc ghi ta màu bạc” vừa có giá trị tạo hình vừa mở ra nhiều tầng ý nghĩa.
Qua hình tượng Lor-ca, Thanh Thảo thể hiện sự trân trọng, ngưỡng mộ đối với một nghệ sĩ có tài năng, có khát vọng đổi mới và có tinh thần tự do. Đồng thời, bài thơ cũng là lời tưởng niệm đầy xúc động trước cái chết của Lor-ca, qua đó khẳng định sức sống lâu bền của nghệ thuật chân chính. Dù người nghệ sĩ đã ra đi, “tiếng đàn” mà ông để lại vẫn tiếp tục vang vọng, vượt qua thời gian và cái chết.
Ý nghĩa nhan đề
Nhan đề “Đàn ghi ta của Lor-ca” trước hết gợi đến cây đàn gắn liền với hình ảnh Lor-ca và văn hóa Tây Ban Nha. Tuy nhiên, trong bài thơ, cây đàn không chỉ là một nhạc cụ mà đã trở thành biểu tượng của nghệ thuật, tài năng, tâm hồn và khát vọng tự do của Lor-ca.
Nhan đề vì thế góp phần định hướng mạch cảm xúc của toàn bài: từ vẻ đẹp của người nghệ sĩ và tiếng đàn, đến bi kịch về cái chết của Lor-ca, rồi cuối cùng là sự tiếp nối và trường tồn của nghệ thuật. Qua đó, Thanh Thảo thể hiện niềm tiếc thương sâu sắc đồng thời khẳng định sức sống của cái đẹp và nghệ thuật chân chính.
Bố cục và mạch cảm xúc
Bài thơ có thể được cảm nhận qua những chặng chính: hình ảnh Lor-ca và tiếng đàn trong không gian văn hóa Tây Ban Nha; cái chết bi tráng của người nghệ sĩ; sức sống của tiếng đàn và những suy tư về sự tiếp nối; cuối cùng là sự giải thoát của Lor-ca và âm thanh “li-la li-la li-la…” ngân vang.
Mạch thơ vận động từ sự xuất hiện của Lor-ca → bi kịch của Lor-ca → tiếng đàn bị tổn thương nhưng không mất đi → sự ra đi và giải thoát → tiếng đàn tiếp tục ngân vang. Chính mạch vận động ấy làm nổi bật tư tưởng trung tâm của tác phẩm: con người có thể mất đi, nhưng những giá trị nghệ thuật chân chính mà họ tạo ra vẫn có khả năng vượt qua giới hạn của thời gian và cái chết.
Mẫu Đơn.
Nhận xét
Đăng nhận xét