Bà bầu nên kiêng gì trong 3 tháng đầu? 15 thực phẩm và đồ uống cần lưu ý

Ba tháng đầu là giai đoạn đặc biệt quan trọng của thai kỳ, khi phôi thai đang hình thành và phát triển các cơ quan quan trọng. Đây cũng là thời điểm nhiều mẹ bầu gặp tình trạng buồn nôn, nôn ói, chán ăn hoặc nhạy cảm với mùi vị. Vì vậy, lựa chọn thực phẩm và đồ uống an toàn là một trong những vấn đề được nhiều phụ nữ quan tâm ngay khi biết mình mang thai.

Vậy bà bầu nên kiêng gì trong 3 tháng đầu? Không phải tất cả các món được truyền miệng là “thực phẩm gây sảy thai” đều có bằng chứng khoa học. Tuy nhiên, có một số nhóm thực phẩm và đồ uống mà phụ nữ mang thai nên tránh hoặc hạn chế vì có thể làm tăng nguy cơ ngộ độc thực phẩm, nhiễm khuẩn, phơi nhiễm thủy ngân hoặc ảnh hưởng không tốt đến thai nhi.

Rượu và đồ uống có cồn

Rượu bia là nhóm đồ uống phụ nữ mang thai nên tránh hoàn toàn, không chỉ trong 3 tháng đầu mà trong suốt thai kỳ.

Theo CDC, hiện không có lượng rượu nào được xác định là an toàn trong thai kỳ và cũng không có thời điểm nào trong thai kỳ được xem là an toàn để uống rượu. Rượu có thể ảnh hưởng đến sự phát triển của thai nhi và làm tăng nguy cơ sảy thai, sinh non, thai chết lưu cùng các rối loạn phổ rượu ở thai nhi.

Vì vậy, bia, rượu vang, rượu mạnh và các loại cocktail có cồn đều nên được loại khỏi thực đơn của mẹ bầu.

Cá có hàm lượng thủy ngân cao

Cá là nguồn cung cấp protein, vitamin và acid béo omega-3 có lợi cho thai kỳ. Tuy nhiên, một số loại cá lớn có thể tích lũy nhiều thủy ngân và cần tránh.

Các loại cá có hàm lượng thủy ngân cao được CDC liệt kê gồm cá mập, cá kiếm, cá thu vua và cá ngói. Một số loại cá biển lớn khác cũng có thể chứa nhiều thủy ngân.

Mẹ bầu không cần loại bỏ hoàn toàn cá khỏi chế độ ăn. Thay vào đó, nên ưu tiên những loại cá có hàm lượng thủy ngân thấp như cá hồi, cá minh thái, cá trê, tôm và cá ngừ đóng hộp loại light.

Cá sống, hải sản sống hoặc chưa chín kỹ

Sushi, sashimi, hàu sống, nghêu sống, ceviche và các loại hải sản chưa được nấu chín kỹ có thể chứa vi khuẩn, virus hoặc ký sinh trùng gây bệnh.

Trong thai kỳ, hệ miễn dịch có những thay đổi khiến mẹ bầu dễ bị ảnh hưởng bởi một số bệnh truyền qua thực phẩm hơn. CDC khuyến cáo phụ nữ mang thai nên tránh cá và hải sản sống hoặc chưa nấu chín.

Nếu ăn hải sản, mẹ bầu nên chọn món được nấu chín kỹ.

Thịt sống hoặc tái

Thịt bò tái, thịt lợn chưa chín, thịt gia cầm chưa chín kỹ và các món thịt sống có thể tiềm ẩn vi khuẩn gây ngộ độc thực phẩm.

CDC khuyến cáo thịt và gia cầm dành cho phụ nữ mang thai cần được nấu đến nhiệt độ an toàn. Thịt gia cầm nên đạt khoảng 74°C, trong khi thịt xay cần đạt khoảng 71°C.

Do đó, trong 3 tháng đầu, mẹ bầu nên hạn chế tối đa các món tái, sống và ưu tiên thực phẩm được nấu chín hoàn toàn.

Trứng sống hoặc chưa chín kỹ

Trứng lòng đào, trứng sống hoặc các món có sử dụng trứng sống như một số loại sốt, kem, mousse hay bột bánh chưa nướng có thể làm tăng nguy cơ nhiễm Salmonella.

Lựa chọn an toàn hơn là trứng được nấu cho đến khi cả lòng trắng và lòng đỏ đều đông lại. Nếu sử dụng trứng trong món ăn không được nấu tiếp, nên ưu tiên sản phẩm trứng đã được thanh trùng.

Sữa tươi chưa tiệt trùng và sản phẩm từ sữa chưa tiệt trùng

Sữa tươi chưa tiệt trùng có thể chứa vi khuẩn gây bệnh, trong đó có Listeria.

Phụ nữ mang thai nên chọn sữa và các sản phẩm từ sữa được tiệt trùng. CDC đặc biệt khuyến cáo tránh sữa chưa tiệt trùng và các sản phẩm từ sữa được làm từ sữa sống.

Khi mua sữa, phô mai hoặc các sản phẩm từ sữa, mẹ bầu nên kiểm tra thông tin trên nhãn để xác định sản phẩm đã được tiệt trùng hay chưa.

Một số loại phô mai mềm nếu làm từ sữa chưa tiệt trùng

Không phải tất cả phô mai mềm đều cần tránh. Vấn đề quan trọng là nguồn sữa được sử dụng để sản xuất.

Một số loại phô mai mềm như Brie, Camembert, queso fresco và phô mai xanh nếu được làm từ sữa chưa tiệt trùng có thể làm tăng nguy cơ nhiễm Listeria.

Mẹ bầu nên ưu tiên sản phẩm có ghi rõ được làm từ sữa tiệt trùng. Với phô mai mềm, nếu chưa chắc chắn về nguồn sữa, tốt nhất nên chọn sản phẩm khác.

Thịt nguội, xúc xích và hot dog chưa được hâm nóng

Thịt nguội, cold cuts, xúc xích, hot dog và một số loại thịt chế biến sẵn có thể chứa Listeria, đặc biệt nếu được bảo quản lạnh và ăn trực tiếp.

CDC khuyến cáo phụ nữ mang thai nên hâm nóng các loại thịt này đến khoảng 74°C hoặc cho đến khi nóng bốc hơi trước khi ăn.

Điều này có nghĩa là mẹ bầu không nhất thiết phải loại bỏ hoàn toàn thịt nguội hay xúc xích, nhưng không nên ăn trực tiếp khi sản phẩm chỉ được lấy ra từ tủ lạnh.

Pate và một số loại thịt phết bảo quản lạnh

Pate hoặc meat spread bảo quản lạnh là nhóm thực phẩm cần đặc biệt thận trọng trong thai kỳ vì có thể liên quan đến nguy cơ Listeria.

CDC xếp pate và thịt phết bảo quản lạnh vào nhóm thực phẩm có nguy cơ cao hơn đối với phụ nữ mang thai.

Nếu muốn sử dụng sản phẩm tương tự, mẹ bầu nên lựa chọn loại được đóng hộp kín, không cần bảo quản lạnh trước khi mở hoặc tham khảo hướng dẫn của bác sĩ nếu có sản phẩm cụ thể.

Cá hun khói bảo quản lạnh

Cá hun khói được bảo quản lạnh, chẳng hạn một số sản phẩm smoked salmon, có thể tiềm ẩn nguy cơ Listeria.

CDC khuyến cáo tránh các sản phẩm cá hun khói bảo quản lạnh, trừ khi chúng được nấu trong món ăn. Cá hun khói đóng gói kín, không cần bảo quản lạnh trước khi mở là một lựa chọn an toàn hơn.

Nước ép chưa tiệt trùng

Nước ép trái cây không phải lúc nào cũng an toàn trong thai kỳ. Nếu nước ép chưa được tiệt trùng, sản phẩm có thể chứa vi khuẩn gây bệnh.

Mẹ bầu nên ưu tiên nước ép đã được tiệt trùng. CDC cũng cho biết nước ép chưa tiệt trùng cần được đun sôi kỹ trước khi sử dụng nếu muốn giảm nguy cơ từ vi khuẩn.

Đặc biệt, khi mua nước ép đóng chai hoặc nước ép tại cửa hàng, nên kiểm tra thông tin về quá trình tiệt trùng và điều kiện bảo quản.

Rau mầm sống

Rau mầm sống như giá đỗ, alfalfa sprouts và một số loại sprouts khác có thể chứa vi khuẩn ngay cả khi nhìn bên ngoài vẫn tươi và sạch.

CDC khuyến cáo phụ nữ mang thai tránh các loại rau mầm sống hoặc chưa được nấu chín. Nếu ăn, nên nấu cho đến khi nóng kỹ.

Điều này đặc biệt quan trọng với các món salad hoặc bánh mì có thêm rau mầm sống.

Trái cây và rau củ chưa được rửa sạch

Trái cây và rau củ vẫn là nhóm thực phẩm rất quan trọng trong chế độ ăn của mẹ bầu. Tuy nhiên, chúng cần được rửa sạch trước khi ăn.

Rau củ quả chưa rửa có thể mang vi khuẩn hoặc các tác nhân gây bệnh từ đất, nước, quá trình thu hoạch và vận chuyển. CDC khuyến cáo phụ nữ mang thai nên rửa kỹ trái cây và rau củ trước khi ăn.

Không nên hiểu rằng mang thai là phải kiêng trái cây. Điều quan trọng là lựa chọn thực phẩm sạch và xử lý đúng cách.

Caffeine: cà phê, trà và một số loại nước tăng lực

Caffeine không nhất thiết phải kiêng tuyệt đối, nhưng mẹ bầu cần kiểm soát lượng tiêu thụ hằng ngày.

Caffeine có thể xuất hiện trong cà phê, trà, chocolate, cola, nước tăng lực và một số sản phẩm khác. Do hàm lượng caffeine giữa các sản phẩm rất khác nhau, mẹ bầu nên đọc nhãn và tính tổng lượng caffeine trong ngày.

Nếu đang mang thai, đặc biệt trong 3 tháng đầu, nên trao đổi với bác sĩ hoặc chuyên gia y tế về lượng caffeine phù hợp với tình trạng của mình thay vì uống tùy ý.

Nước tăng lực cũng cần đặc biệt thận trọng vì ngoài caffeine, một số sản phẩm còn chứa nhiều đường và các thành phần kích thích khác.

Thực phẩm bổ sung hoặc thảo dược không rõ thành phần

Một vấn đề thường bị bỏ qua là các loại trà thảo mộc, viên uống, thực phẩm bổ sung hoặc sản phẩm được quảng cáo là “giải độc”, “giảm nghén”, “bổ thai” nhưng không rõ thành phần.

Không phải thành phần tự nhiên nào cũng an toàn trong thai kỳ. Vì vậy, mẹ bầu không nên tự ý sử dụng các sản phẩm bổ sung hoặc thảo dược khi chưa trao đổi với bác sĩ, đặc biệt trong giai đoạn đầu của thai kỳ.

Điều này càng quan trọng nếu mẹ đang sử dụng thuốc hoặc vitamin dành cho bà bầu, bởi một số sản phẩm có thể bị trùng thành phần hoặc tương tác với thuốc.

15 nhóm thực phẩm và đồ uống cần lưu ý trong 3 tháng đầu

Có thể ghi nhớ nhanh 15 nhóm sau:

1. Rượu và đồ uống có cồn.
2. Cá có hàm lượng thủy ngân cao.
3. Cá sống và hải sản sống.
4. Thịt sống hoặc chưa chín kỹ.
5. Trứng sống hoặc chưa chín kỹ.
6. Sữa chưa tiệt trùng.
7. Phô mai mềm làm từ sữa chưa tiệt trùng.
8. Thịt nguội, cold cuts và hot dog chưa hâm nóng.
9. Pate bảo quản lạnh.
10. Cá hun khói bảo quản lạnh.
11. Nước ép chưa tiệt trùng.
12. Rau mầm sống.
13. Rau củ quả chưa rửa sạch.
14. Caffeine và nước tăng lực dùng quá mức.
15. Thực phẩm bổ sung, trà thảo dược hoặc sản phẩm không rõ thành phần.

Có phải tất cả những món trên đều gây sảy thai?

Đây là điểm mẹ bầu cần hiểu rõ.

Không nên gọi tất cả những thực phẩm trên là “đồ ăn gây sảy thai”. Nhiều nhóm thực phẩm được khuyến cáo tránh chủ yếu vì nguy cơ nhiễm khuẩn, ngộ độc thực phẩm hoặc phơi nhiễm các chất có hại, chứ không có nghĩa rằng cứ ăn một lần là sẽ gây sảy thai.

Ví dụ, CDC nhấn mạnh nguy cơ từ Listeria đối với phụ nữ mang thai; nhiễm Listeria trong thai kỳ có thể dẫn đến những biến chứng nghiêm trọng như sảy thai, thai chết lưu hoặc sinh non.

Với rượu thì khuyến cáo khác: CDC cho biết không có lượng rượu nào được biết là an toàn trong thai kỳ và khuyến nghị tránh hoàn toàn.

Vì vậy, thay vì kiêng khem quá mức theo những danh sách truyền miệng trên mạng, mẹ bầu nên tập trung vào nguyên tắc ăn chín, uống sôi, lựa chọn thực phẩm đã tiệt trùng, rửa sạch thực phẩm và tránh những nguồn thực phẩm có nguy cơ cao.

3 tháng đầu nên ăn gì để an toàn?

Bên cạnh việc biết những gì nên tránh, mẹ bầu cũng cần xây dựng chế độ ăn đa dạng và đủ chất.

Các lựa chọn thường phù hợp gồm thịt và gia cầm được nấu chín kỹ, trứng chín, cá có hàm lượng thủy ngân thấp được nấu chín, sữa và sản phẩm từ sữa đã tiệt trùng, rau củ quả được rửa sạch, các loại đậu, ngũ cốc và các nguồn protein lành mạnh.

Đặc biệt, folic acid có vai trò quan trọng trong giai đoạn đầu thai kỳ. CDC khuyến nghị phụ nữ mang thai nhận 400 microgam folic acid mỗi ngày để giúp giảm nguy cơ dị tật ống thần kinh ở thai nhi.

Nếu đang mang thai, mẹ nên trao đổi với bác sĩ về vitamin và khoáng chất cần bổ sung thay vì tự mua nhiều loại thực phẩm chức năng cùng lúc.

Lời khuyên quan trọng dành cho mẹ bầu

Ba tháng đầu không có nghĩa là mẹ phải kiêng khem cực đoan. Điều quan trọng hơn là hiểu vì sao một loại thực phẩm cần tránh, lựa chọn nguồn thực phẩm an toàn và chế biến đúng cách.

Nếu lỡ ăn một món nằm trong danh sách cần tránh, mẹ không nên quá lo lắng. Nguy cơ cụ thể phụ thuộc vào loại thực phẩm, lượng ăn, cách chế biến và tình trạng sức khỏe. Nếu sau khi ăn thực phẩm có nguy cơ mà xuất hiện sốt, nôn ói nghiêm trọng, tiêu chảy, đau bụng hoặc các triệu chứng bất thường khác, nên liên hệ cơ sở y tế để được đánh giá.

Đặc biệt, nếu có đau bụng dữ dội, chảy máu âm đạo, choáng, ngất hoặc các dấu hiệu bất thường trong thai kỳ, cần được chăm sóc y tế kịp thời.

Lưu ý: Nội dung trên nhằm cung cấp thông tin sức khỏe phổ thông và không thay thế chẩn đoán hoặc tư vấn trực tiếp của bác sĩ sản khoa. Mỗi thai kỳ có tình trạng sức khỏe khác nhau, vì vậy mẹ bầu nên trao đổi với bác sĩ về chế độ ăn nếu có bệnh lý nền, thai kỳ nguy cơ cao hoặc đang sử dụng thuốc.

Nguồn. Tạp chí sức khỏe.