Thảm họa Nepal – Trung Quốc: Dòng lũ từ Himalaya cuốn phăng tất cả, hơn 1.500 người mất tích

Thảm họa chưa kết thúc. Hai ngày sau khi một khối băng và đá khổng lồ sụp đổ xuống vùng núi Himalaya, dòng nước bùn cuồn cuộn vẫn để lại một dải tàn phá kéo dài từ biên giới Nepal – Trung Quốc. Những ngôi nhà biến mất dưới bùn đất, cầu đường bị cuốn phăng, phương tiện nằm chồng chất giữa đống đổ nát. Hàng trăm người đã thiệt mạng và hơn 1.500 người vẫn chưa được xác định tung tích.

Sáng 26/8, tại vùng núi cao giáp ranh Nepal và khu tự trị Tây Tạng của Trung Quốc, một sự kiện địa chất bất ngờ đã biến những thung lũng vốn yên bình thành vùng thảm họa chỉ trong thời gian rất ngắn.

Một khối băng, đá và đất khổng lồ từ khu vực sông băng đổ xuống, tạo ra dòng vật chất khủng khiếp lao vào hệ thống sông bên dưới. Nước lũ lập tức dâng cao, mang theo bùn, đá và những khối đất khổng lồ tràn xuống hạ lưu.

Những gì xảy ra sau đó được các cơ quan quốc tế mô tả là một trong những thảm họa thiên nhiên nghiêm trọng nhất từng xảy ra tại khu vực Himalaya.

Chỉ trong vài phút, cả một vùng bị nhấn chìm

Tại huyện Rasuwa của Nepal, người dân gần như không có nhiều thời gian để phản ứng.

Dòng nước từ thượng nguồn đổ xuống quá nhanh, kéo theo đất đá và những mảnh vỡ với sức tàn phá khủng khiếp. Nhiều khu vực ven sông bị biến dạng hoàn toàn. Những tuyến đường từng nối các cộng đồng miền núi bị phá hủy. Cầu bị cuốn trôi. Các công trình thủy điện và hệ thống điện cũng chịu thiệt hại nặng nề.

Ở phía bên kia biên giới, khu vực Gyirong thuộc Tây Tạng cũng hứng chịu sức mạnh tương tự.

Cửa khẩu Gyirong, một tuyến giao thương và du lịch quan trọng giữa Trung Quốc và Nepal, bị dòng lũ và bùn đất tàn phá.

Các hình ảnh vệ tinh trước và sau thảm họa cho thấy mức độ thay đổi đáng kinh ngạc của địa hình: những khu vực xanh tươi trước đó bị phủ bởi một lớp bùn và đất đá rộng lớn.

469 người đã thiệt mạng tại Nepal

Đến ngày 28/8, con số thương vong tiếp tục tăng.

Nhà chức trách Nepal xác nhận 469 người đã thiệt mạng, trong khi 977 người vẫn đang mất tích. Hơn 1.500 người đã được cứu hoặc bị thương và được đưa tới các cơ sở y tế. Hàng nghìn cảnh sát, binh sĩ và nhân viên cứu hộ đang được triển khai tại các khu vực bị ảnh hưởng.

Phía Trung Quốc cũng xác nhận 3 người thiệt mạng và 558 người mất tích tại huyện Gyirong. Trong số những người mất tích có nhiều người nước ngoài.

Tính chung hai phía biên giới, số người mất tích đã vượt 1.500.

Đằng sau những con số ấy là những gia đình vẫn đang chờ đợi một tin tức mà họ hy vọng sẽ không phải là tin dữ.

Hàng trăm người nước ngoài mất tích

Một trong những đặc điểm khiến thảm họa lần này gây chấn động quốc tế là số lượng lớn du khách, người hành hương và lao động nước ngoài nằm trong danh sách mất tích.

Theo AP, những người chưa liên lạc được đến từ hơn 30 quốc gia. Trong danh sách có công dân Ấn Độ, Mỹ, Malaysia, Ukraine, Australia, Anh và nhiều quốc gia khác.

Nhiều người đang trên các hành trình du lịch, trekking hoặc hành hương qua khu vực Himalaya khi dòng lũ bất ngờ xuất hiện.

Với nhiều gia đình ở cách Nepal hàng nghìn kilomet, những giờ chờ đợi thông tin từ người thân trở nên dài hơn bao giờ hết.

Không phải động đất, mà là sự sụp đổ của băng đá

Những phút đầu tiên sau thảm họa, có thông tin cho rằng một trận động đất có thể đã kích hoạt sự kiện.

Tuy nhiên, các phân tích địa chất sau đó cho thấy nguyên nhân trực tiếp nhiều khả năng là sự sụp đổ của một phần sông băng hoặc một trận lở băng – đá quy mô lớn, tạo ra dòng vật chất khổng lồ đổ xuống thung lũng.

Đáng chú ý, vụ sụp đổ mạnh đến mức tạo ra một tín hiệu địa chấn tương đương một trận động đất, khiến những người ở khu vực lân cận ban đầu có thể cảm nhận được rung chấn.

Nói cách khác, đây không đơn thuần là một trận lũ do mưa lớn.

Đó là một chuỗi sự kiện địa chất liên hoàn:

băng đá sụp đổ → đất đá tràn xuống → dòng sông bị tác động mạnh → nước và bùn dâng đột ngột → lũ quét lan xuống hạ lưu.

Và khi tất cả diễn ra gần như đồng thời, con người ở phía dưới hầu như không có cơ hội chuẩn bị.

Nguy hiểm chưa dừng lại

Điều khiến lực lượng cứu hộ lo lắng nhất trong ngày 28/8 không chỉ là những gì đã xảy ra, mà là những gì có thể xảy ra tiếp theo.

Khối đất đá khổng lồ do sạt lở đã chặn dòng nước ở một số khu vực, tạo thành những hồ nước tạm thời.

Một trong những hồ này đã bắt đầu tràn.

Theo Reuters, hồ nước hình thành sau sạt lở từng chứa hơn 2,5 triệu m³ nước. Khi nước tiếp tục dâng và tràn qua vật cản tự nhiên, nguy cơ xuất hiện thêm một đợt lũ mới khiến lực lượng cứu hộ Nepal phải tạm thời rút khỏi một số khu vực nguy hiểm. Phía Trung Quốc cũng sơ tán các đội cứu hộ để tránh rủi ro.

Điều đó đồng nghĩa với việc cuộc chạy đua cứu người đang diễn ra trong một hoàn cảnh đặc biệt nguy hiểm.

Các đội cứu hộ phải lựa chọn giữa việc tiếp tục tìm kiếm những người có thể còn sống dưới đống bùn đất và nguy cơ chính họ bị cuốn vào một dòng lũ mới.

Những con đường biến mất giữa đống bùn đất

Thiệt hại về cơ sở hạ tầng đang khiến công tác cứu hộ trở nên khó khăn hơn.

Hàng chục cây cầu bị phá hủy, trong khi khoảng 40 km đường bị ảnh hưởng nghiêm trọng ở các khu vực bị tàn phá. Nhiều cộng đồng miền núi bị cô lập, khiến việc đưa người bị thương ra ngoài và vận chuyển thực phẩm, nước uống, thuốc men trở nên khó khăn.

Máy xúc và các phương tiện cơ giới được huy động để mở đường xuyên qua những lớp bùn đất dày.

Nhưng mỗi mét đường được khôi phục lại là một cuộc chạy đua với thời gian.

Bởi phía trước vẫn còn những người mất tích.

Himalaya đang trở nên nguy hiểm hơn?

Sau thảm họa, câu hỏi lớn được đặt ra không chỉ là vì sao sự kiện này xảy ra, mà còn là liệu những thảm họa tương tự có thể xuất hiện thường xuyên hơn trong tương lai.

Himalaya đang nóng lên nhanh chóng. Sự gia tăng nhiệt độ có thể làm thay đổi trạng thái của các sông băng, lớp băng vĩnh cửu và cấu trúc địa chất ở vùng núi cao.

Khi băng tan, những sườn núi vốn được giữ ổn định bởi băng và tuyết có thể trở nên dễ sạt lở hơn. Các hồ nước hình thành phía sau những khối đất đá cũng có thể trở thành những "quả bom nước" nếu đập tự nhiên bất ngờ bị phá vỡ.

Các chuyên gia vì vậy cảnh báo rằng biến đổi khí hậu không nhất thiết là nguyên nhân duy nhất của một thảm họa cụ thể, nhưng tình trạng ấm lên đang khiến môi trường núi cao trở nên bất ổn hơn.

Một thảm họa vẫn đang tiếp diễn

Đến ngày 28/8, các đội cứu hộ vẫn tiếp tục tìm kiếm người mất tích tại Nepal và Tây Tạng.

Nhưng công việc này không còn đơn giản là tìm người giữa những căn nhà bị phá hủy.

Họ phải tìm kiếm dọc theo những con sông đã đổi dòng, dưới những lớp bùn đất dày, giữa những cây cầu bị cuốn trôi và những tuyến đường biến thành bãi đá.

Trong khi đó, các hồ nước mới hình thành tiếp tục được theo dõi sát sao.

Chỉ cần một bờ đất sụp xuống, một khối đá dịch chuyển hoặc mực nước tăng quá nhanh, một dòng lũ khác có thể lại xuất hiện.

Đó là lý do thảm họa Nepal – Trung Quốc chưa thể được xem là đã kết thúc.

Phía sau con số 469 người thiệt mạng là hàng trăm gia đình đang chờ tin người thân. Phía sau hơn 1.500 trường hợp mất tích là những câu chuyện chưa có hồi kết.

Và giữa những thung lũng Himalaya ngổn ngang bùn đất, lực lượng cứu hộ vẫn đang chạy đua với thời gian để tìm kiếm những người có thể còn sống.

Thảm họa này không chỉ là lời cảnh báo về sức mạnh khủng khiếp của thiên nhiên. Nó còn là lời nhắc nhở rằng khi những sông băng trên nóc nhà thế giới thay đổi, những cộng đồng sống cách đó hàng chục, thậm chí hàng trăm kilomet cũng có thể phải đối mặt với những hậu quả không thể đoán trước.

Tổng hợp. Mẫu Đơn.